DEKÂYIK

Arapça dakîka kelimesinin çoğulu olan dekâyık, sözlüklerde ince anlamlar, ayrıntılar, nükteler ve dikkatli incelemeyle kavranabilen gizli bilgi ve meseleleri; tezkirelerde ise şairin hayal ve mana inceliğini, şiir ve belagat bilgisindeki yetkinliğini, ilmî ve tasavvufi sahalarda konuların örtük ve derin yönlerine vukufunu ifade eden bir terim.

Yazar: Murat Keklik

ESLEM

Arapça س ل م (s-l-m) kökünden ism-i tafdil kalıbıyla türemiş bir sıfat olan eslem; sözlüklerde "daha en sağlam, daha en doğru, daha en güvenilir" anlamlarına gelmekte olup tezkirelerde bir şairin sözündeki hatasızlığı ve sağlamlığı, tuttuğu edebî ya da fikrî yolun güvenilirliğini en üstün derecede nitelemek için kullanılan bir terimdir.

Yazar: Murat Keklik

MÜSELLEM

Sözlüklerde "teslim edilmiş", "doğruluğu herkesçe kabul edilmiş" anlamlarına gelen; tezkirelerde bir şairin nazım, nesir ya da inşadaki kudretinin şairler ve ehl-i irfan tarafından ittifakla, tartışmasız kabul edildiğini ifade etmek için kullanılan edebiyat terimi.

Yazar: Murat Keklik

PÜRSÛZ

Farsça pür “dolu, çok” sıfatı ile sûz “yanma, tutuşma, ateş; mecazen gönül yanması, elem, ıstırap” isminin birleşmesinden oluşan; tezkirelerde aşk, dert, keder ve elem gibi duyguları içli ve dokunaklı bir söyleyişle dile getiren, gönle işleyen, yakıcı ve tesirli şiir, söz veya eseri nitelemek üzere kullanılan terim.

Yazar: Murat Keklik

RÂSİH

Arapça "sabit ve sağlam olmak" anlamındaki rusûh kökünden türeyen, sözlüklerde "sabit, sağlam, metin, muhkem" ve "bir ilim veya fende otorite sayılacak derecede derinleşmiş (kimse)" anlamlarını karşılayan; tezkirelerde ise bir şairin ya da âlimin kişiliğinde, ilminde, şiirinde veya bir sanat dalında ulaştığı köklü bilgi ve sağlamlığı belirtmek için kullanılan terim.

Yazar: Murat Keklik

TIRÂŞ / TIRÂŞÎDE

Sözlüklerde “yontma, kazıma, biçim verme, düzeltme” anlamlarını karşılayan tırâş, tezkirelerde sözlük anlamlarından hareketle selef şairlerin şiir ve manalarını yeniden işleme, biçimlendirme ve kullanma usulünü karşılayan edebiyat terimidir; tırâşîde ise bu işleme sonunda biçim verilmiş, işlenmiş ve yontulmuş olanı ifade eder.

Yazar: Murat Keklik
logo-img