Dr. Öğretim Üyesi Bünyamin Tetik

'AKL

Akıl; naklin karşıtı olarak ilmî yolla edinilen bilgiyi, belâgat ve muamma sanatlarındaki ince kavrayışını niteleyen bir zekâ göstergesi olmasının yanı sıra biyografilerde kişilerin ilmî yetkinliklerini, zihinsel becerilerini ya da zayifetlerini belirten felsefi ve tasavvufi geniş yan anlamlar kazanmış bir terimdir.

Yazar: Bünyamin Tetik

BUHÛR-I MAÂNÎ

"Deniz" anlamındaki "bahr" ve "mânâlar" anlamındaki "me'ânî" kelimelerinden mürekkep olan "mânâlar denizi" olarak çevrilebilecek ve şiir tanımladığında "derin anlamlı", kişi tanımladığında "bilgisi derin" anlamında kullanılan terim.

Yazar: Bünyamin Tetik

DÜRÜST

Dürüst; edebî bağlamda ise itikadın, sözün, veznin ve mananın teknik ve ahlaki açıdan sağlamlığını, doğruluğunu ve eksiksizliğini diğer bağlamlarda ise nesnelerin bütünlüğünü ve bedensel sağlığı, ifade eden Farsça kökenli bir niteleyicidir.

Yazar: Bünyamin Tetik

EDÂ

Bir şiirinin söyleyiş tarzını, üslubunu ve eserin lehçe, şive, ağız ve aksan özellikleri de dahil olmak üzere fonetik özelliklerini ve ses yapısını ifade eden edebiyat terimi.

Yazar: Bünyamin Tetik

ELTÂF

Lütuf kelimesinin çoğulu olan ve tezkirelerde özellikle Tanrı’nın, padişahın ya da yüksek bir makamın yaptığı iyilik, ihsan ve keremler anlamlarında kullanılan terim.

Yazar: Bünyamin Tetik

EVLÂ

"Daha uygun, daha lâyık, yeğ" manalarına gelen Arapça kökenli evlâ; basit kıyaslama anlamı yanında tezkire literatüründe şairlerin derecesini, eserlerin niteliğini veya edebî tercihleri mukayese ederken birinin diğerine göre estetik ve teknik açıdan üstünlüğünü belirten eleştiri terimidir.

Yazar: Bünyamin Tetik

NÂFİ

Kelime olarak, "faydalı", "kazançlı", "kârlı" anlamlarına gelen, tezkirelerde din, dünya, ilim ve edebiyat için faydalı söz, şiir ve eserler için kullanılan terim.

Yazar: Bünyamin Tetik

PÜRLÜLÜ

Pür-lü'lü' terimi, Osmanlı Türkçesinde "incilerle dolu" anlamına gelen ve edebî metinlerde bir eserin veya ifadenin, inciye benzetilen akıllıca söylenmiş nükte ve ince manalarla dolu olduğunu ifade eden terim.

Yazar: Bünyamin Tetik

TETÂBU-I İZÂFÂT

“Aralıksız birbiri ardınca gelme” anlamındaki “tetâbu’” ve “tamlama” anlamındaki “izâfet” kelimelerinden müteşekkil, “zincirleme isim tamlaması” manasındaki belagat terimi.

Yazar: Bünyamin Tetik

LEṬÂFET-ŞI'ÂR

"Güzelliğe sahip olan" anlamında özellikle tezkirelerde şairleri, manzum ve mensur metinleri ve nadiren de mekânları nitelemek için kullanılan, estetik açıdan yüksek bir değere, inceliğe, zarafete ve hoşluğa sahip olmayı ifade eden terim.

Yazar: Bünyamin Tetik

BEHCETÂMÎZ

Arapça behcet (güzellik, sevinç) ve Farsça -âmîz (veren, dolu) ekinden oluşan behcet-âmîz, biyografik eserlerde nadiren "güzellik ve neşe veren" anlamında kullanılan bir övgü sıfatıdır.

Yazar: Bünyamin Tetik

FERÂHNÂK

Farsça kökenli bir sıfat olan ferahnâk, hem bir kişinin neşeli ruh hâlini veya bir sanat eserinin bıraktığı iç açıcı etkiyi tanımlar, hem de Klasik Türk müziğinde ırak perdesinde karar kılan önemli bir birleşik makamın adıdır.

Yazar: Bünyamin Tetik

BELÂGATNÜMÂ

Arapça "belâgat" (etkili ve sanatlı söz) ile Farsça "-nümâ" (gösteren) ekinden oluşan belâgat-nümâ, tezkirelerde bir yazarın üslubunu, bir eserin sanatsal niteliğini veya bir kişinin söz söyleme sanatındaki ustalığını övmek için " belagat unsurları taşıyan, beliğ" anlamında nadir kullanılan bir sıfattır.

Yazar: Bünyamin Tetik

PÂKEDÂ

Ses kusurları bulunmayan, duru, akıcı, anlaşılır ve bu hasletleri nedeniyle insanlar tarafından beğenilen ve etkileyici söyleyişi ya da bu tür bir söyleyişe sahip eser ve şairleri tanımlayan edebî terim.

Yazar: Bünyamin Tetik

FESÂHATÂMÎZ

Arapça "fesahat" (belâgat, akıcılık) ve Farsça "-âmîz" (dolu, içeren) ekinden oluşan fesâhat-âmîz, özellikle bir edebî eserin, dilin inceliklerine tam bir hâkimiyetle, beğeni gören ve kusursuz bir üslupla yazıldığını ifade eden nadir kullanılan bir övgü sıfatıdır.

Yazar: Bünyamin Tetik

BÎİLM

İlim kelimesine olumsuzluk ön eki olan "bî-" getirilmesi ile oluşturulan "bilimsiz, ilimsiz" anlamında kullanılan ve nazarî bilgilerden yoksun şiirleri tanımlayan terim.

Yazar: Bünyamin Tetik

MAMÛR

En temel şekilde bir yapı inşası ya da tamiri veya bir bölgenin bayındır hâle getirilmesi anlamında kullanılmakla beraber kelimenin anlamı, mecaz yolu ile bir bölgede müspet birtakım hasletler ya da bu hasletleri haiz kişiler bulunması, bir kişinin iç dünyasını müspet hasletler ile zenginleştirmesi, bir konuda yetenekli/bilgili olması ya da eğitim, maddi veya manevi destek yoluyla başka kişilere müspet hasletler kazandırması ya da kazanmasına yardımcı olması, bir edebî metnin yapı ve içerik bakımından iyi bir şekilde hazırlanması ve bir şeyin her yönüyle mükemmel olması gibi anlamları kapsayacak şekilde genişletilmiş değerlendirme ifadesi.

Yazar: Bünyamin Tetik

BELÂGAT-EFŞÂ

Belâgat-efşâ terimi, Latîfî Tezkiresi'nde bir nesir ustasının, eserinin veya üslubunun retorik yetkinliğini ve ifade gücünü nitelemek için nadir kullanılan bir övgü sıfatıdır.

Yazar: Bünyamin Tetik