* “Sevinç, neşe; güzellik” anlamındaki “behcet” ile “surat, yüz” anlamındaki “likâ” kelimelerinin birleşmesiyle oluşan ve "mütebessim, neşeli ve güzel yüzlü şairler"i tanımlamak için kullanılan terim.
Arapça kökenli iki unsurdan oluşan birleşik bir sıfattır. Terimin ilk unsuru olan “behcet”, Arapça kökenli bir sözcüktür. Lügat-ı Remzî’de “behc” kelimesi, “bir kimseyi şâd u memnun ve mesrûr eylemek” şeklinde açıklanmıştır (Birinci, 2018, s. 190). Behcet, sözlüklerde “güzellik, şâdlık, neşe, meserret ve beşâşet” gibi anlamlarıyla açıklanmıştır. Ahterî-yi Kebir’de “güzellik, hüsün; şâdlık” (2017, s. 152); Lügat-i Nâcî’de “güzellik; meserret, beşâşet” (2021, s. 64); Lügat-i Cûdî’de “güzellik; beşâşet, meserret” (Parlatır vd., 2006, s. 36); Kâmus-ı Türkî’de “güzellik, hüsn ü bahâ” (Şemseddin Sami, 1899, s. 326) anlamları verilmiştir. Benzer şekilde Lügat-i Remzî (Birinci, 2018, s. 190) ve Müntehabat-ı Lügat-ı Osmaniyye’de (Redhouse, 2009, s. 37) kelime, “güzellik, hüsn, bahâ; cemal” anlamlarıyla açıklanmıştır. Bazı Osmanlıca-Türkçe sözlüklerde “sevinç; güzellik, güler yüzlülük, şirinlik” (Devellioğlu, 2001, s. 79); “güzellik, çekicilik; sevinç” (Parlatır, 2006, s. 173) olarak verilmiştir. Farsça-Türkçe Sözlük’te “sevinme, sevinç; neşe; güzellik” (Kanar, 2015, s. 325
), Steingass’ın Farsça-İngilizce sözlüğünde ise “neşeli ve memnun olmak; güzel olmak; güzellik, zarafet, lütuf, mükemmellik; sevinç, neşe, şevk” (Steingass, 2005, s. 210) olarak geçer.
Terimin ikinci unsuru “likâ”, Arapça kökenli olup klasik sözlüklerde “görmek, görüşmek, karşılaşmak” (Ahterî-yi Kebir, 2017, s. 855) ve “kavuşmak, buluşmak” (Lügat-i Remzî, 2018, s. 281) anlamlarıyla açıklanır. Bununla birlikte bazı Osmanlı Türkçesi sözlüklerinde kelimenin “yüz, çehre, sima” anlamları da kaydedilmiştir (Lügat-i Nâcî, 2021, s. 375; Müntehabât-ı Lügat-ı Osmâniyye, 2009, s. 234; Parlatır, 2006, s. 973; Devellioğlu, 2001, s. 552).
Bu iki unsurun birleşmesiyle oluşan behcet-likâ, sözlük anlamı itibarıyla “neşeli ve güler yüzlü ve mütebessim çehreli” anlamında kullanılan birleşik bir sıfattır.
Tezkirelerde şairlerin fiziki özelliklerinden bahsedilirken behcet-likâ olumlu bir sıfat olarak kullanılmıştır. Şairin neşeli, mütebessim ve güzel yüzlü biri olduğunu ifade eder.
Rıza Tezkiresi’nde behcet-likâ terimi, şair Sinânî ve Sabrî maddelerinde olmak üzere iki örnekte geçmektedir. Her iki kullanımda da şairler, olumlu kişilik özelliklerini yansıtan “zât-ı behcet-likâ” terkibiyle nitelendirilmiştir. Bu ifade, şairlerin güler yüzlü, neşeli ve hoş mizaçlı olduklarını belirten olumlu bir sıfat olarak kullanılmıştır. Her iki şair de tezkirede şiir kudretleri bakımından övülen şairler arasında yer almaktadır (Zavotçu, 2017, s. 129, 148). Bu örnekler, behcet-likâ teriminin sözlük anlamından farklılaşan veya tezkireye özgü özel bir anlam kazandığını göstermemektedir.
Rızâ Tezkiresi'nde iki örnekte kullanılmıştır. Diğer tezkirelerde kullanımına rastlanmamıştır.
Örnek 1:
Bu ebyat-ı bi-hem-ta ol-zat-ı behcet-likanundur (Zavotçu, 2017, s. 129).
Örnek 2:
Vezir-i azam merhum Bayram Paşa cami ve türbe-i mücedded bina eyledükde ol zat-ı behcet-likadan sadır olan tarih-i bi-hem-tadur (Zavotçu, 2017, s. 148).
Birinci, A. (hzl.) (2018). Lügat-i Remzi. İstanbul:Türkiye Yazma Eserler Kurumu.
Devellioğlu, F. (2001). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lügat. Ankara: Aydın Kitabevi.
Kanar, M. (2015). Farsça Türkçe Sözlük. Ankara: Say Yayınları.
Kartal, A. (hzl.) (2021). Muallim Nâcî- Lügat-i Nâcî. Ankara: TDK Yayınları.
Kırkkılıç, A., ve Sancak, Y. (hzl.) (2017). Ahterî Mustafa Muslihuddin el-Karahisarî- Ahterî-yi Kebir. Ankara: TDK Yayınları.
Parlatır, İ. (2006). Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Yargı Yayınevi.
Parlatır, İ., Tezcan Aksu, B. ve Tufar, N. (hzl) (2006). Lügat-ı Cûdî. Ankara: TDK Yayınları.
Toparlı, R. vd. (hzl.) (2009). James. W. Redhouse -ıMüntahabât-ı Lügat-ı Osmâniyye. Ankara: TDK Yayınları.
Steingass, F. (2005). Persian- English Dictionary. İstanbul: Çağrı Yayınları.
Şemseddin Sâmî (1899). Kâmûs-ı Türkî. İstanbul: İkdam Matbaası. Erişim adresi: https://archive.org/details/kamusitrki00emse/page/n1/mode/2up
Zavotçu, G. (2017). Rızâ Tezkiresi. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
