* Sözlüklerde “erk/güç, kabiliyet, kudret, kuvvet, idare/yönetim, yapabilme" anlamlarıyla açıklanan; tezkirelerde, yöneticileri ve şairleri tanıtmada kullanılan terim.
Arapça asıllı ve isim türünde bir sözcük olan iktidâr, Türkçe Sözlük’te “bir işi yapabilme, bir direnmeyi yenme gücü; erk”, “bir işi başarabilme yetki ve yeteneği”, “devlet yönetimini elinde bulundurma ve devlet gücünü kullanma yetkisi; bu yetkiyi elinde bulunduran kişi ve kuruluşlar” ile “cinsel güç” (TDK [Türk Dil Kurumu], 2023, s. 1683) şeklinde açıklanır. Kubbealtı Lugatı Misalli Büyük Türkçe Sözlük’e göre “gücü yetmek” anlamındaki kudretten türeyen iktidâr, şu anlamlara gelir: “bir şeyi yapabilmeye gücü yetme durumu, muktedir olma; kuvvet, kudret, güç”, “ülke yönetimini elinde bulundurma” ve “ülke yönetimini elinde bulunduranlar, hükûmet.” (Ayverdi, 2011, s. 1397). Osmanlıca Yazılışlı Doğan Büyük Türkçe Sözlük, iktidâr kelimesinin “bir işi gerçekleştirmek için gereken kuvvet, muktedir olma, yapabilme, tâkat, kudret, erk”, “bir toplulukta veya kuruluşta idareyi elde bulundurma”, “hükümet idaresini elde bulundurma, hükümet”, “hükümet idaresini elinde bulunduranlar, idare, yönetim”, “cinsî kudret”, “kabiliyet” ve “potansiyel” (Doğan, 2020, s. 1024) anlamlarına geldiğini söyler. Bunlara ek olarak Türkçenin Alıntılar Sözlüğü, “bir işi yapabilme gücü, erk, kudret”, “bir işi başarabilme yetki ve yeteneği”, “devlet yönetimini elinde bulundurma ve devlet gücünü kullanma yetkisi, bu yetkiyi elinde bulunduran kişi ve kuruluşlar” (Karaağaç, 2015, s. 374) anlamlarını verirken Alıntılar Sözlüğü ise kelimeyi, “(-i) yapabilme, (-e) güç yetme” olarak açıklar ve Farsça birleşik sıfatlarda kullanıldığında “gücü … gibi/kadar olan, … ce” anlamını kattığını Cemşîd-ıktidâr; Cemşîd kadar güçlü” (Tulum, 2023, s. 107) şeklinde izah eder.
Kâmûsu’l-Muhît Tercümesi’nin “bir nesneye sâhib-i kudret ü kuvvet olmak ma‘nâsınadır ki gücü yetmek ta‘bîr olunur” (Koç ve Tanrıverdi, 2013, s. 2270) şeklinde açıkladığı iktidâr kelimesine Redhouse, “muktedir olmak; güç, kuvvet ve kabiliyete sahip olmak: bülend-iktidâr; yüce güç” (2001, s. 163); Müntahabât-ı Lügât-i Osmâniyye, “kudret, makderet, kuvvet, zor, güç, takat” (Toparlı, Eyövge Yılmaz ve Yılmaz, 2016, s. 172); Ahterî-yi Kebîr, “güç yetmek” (Kırkkılıç ve Sancak, 2017, s. 86); Kâmûs-ı Türkî, “güç yetme, yapabilme, muktedir olma, makderet, takat” (Sâmî, 2004, s. 140); Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat, “güç yetme, yapabilme” (Devellioğlu, 2013, s. 488) karşılıklarını verir.
İktidâr kelimesi, Tarama Sözlüğü (Aksoy ve Dilçin, 2009) ve Tarihî ve Etimolojik Türkiye Türkçesi Lugati’nde (Tietze, 2021) yer almaz. Açıklamalı Divan Şiiri Sözlüğü’nde madde başı olarak geçmeyen iktidâr, sözlüğün “çadır yıkmak” maddesinde “eski zamanlarda Türk ordusu kumandanlarından biri veya orduda bulunan bir vezîr azlolunursa içinde oturduğu otağı, çadırı başına yıkmak, yani iktidar ve ihtişam kasrının yıkılmış olduğunu göstermek âdetti” (Kurnaz, 2021, s. 100) ve “Nîşâbûr” maadesinde Nâbî’ye ait Sadâ-yı kevkebe-i satvetinden olmuşdur/Esîr-i zelzele fermân-revâ-yı Nîşâbûr beytinin “Onun satveti kevkebesinin sadâsını, yani iktidar ve ihtişamının şöhretini duyunca Nîşâbûr hükümdârı zelzeleye esir olmuştur. Yani tiril tiril titremiştir.” (Kurnaz, 2021, s. 289) şeklindeki manasının verildiği bölümlerde geçer. Kelime, Ansiklopedik Divan Şiiri Sözlüğü (Pala, 2004) ile Klasik Türk Edebiyatı Sözlüğü’nde (Zavotçu, 2018) ele alınmaz. Ayrıca Müfredât-Kur’ân Kavramları Sözlüğü (El-İsfahânî, 2010 [2002]), Fıkıh ve Hukuk terimleri Sözlüğü (Erdoğan, 2019), İlahiyat Terimleri Sözlüğü (Ay ve Erdem, 2019), Kur’an ve Tefsir Terimleri Sözlüğü (Özel, 2016), Kur’ânî Terimler ve Kavramlar Sözlüğü’nde (Mîr, 1996 [1987]) geçmeyen iktidâr, Açıklamalı İslâmî Terimler Sözlüğü’nde “anlatımda bir düşünceyi veya tezi değişik edebî sanatlarla güçlendirmek ve ifadeyi güzelleştirmek işi” (Parlatır, 2017, s. 354) anlamında bir terim olarak geçer.
Tezkirelerde şairlerin sanat yönünü takdir etme ve değerlendirmede başvurulan iktidâr; nazım üretmede “güç”, “hüner”, “kabiliyet”, “maharet”, “meziyet”, “salahiyet” anlamlarında terimleşmiştir.
Tezkirelerde iktidâr kelimesinin iki bağlam etrafında kullanıldığını takip etmek mümkündür. Bunlardan ilki; “güç”, “hükmetme”, “idareyi elinde bulundurma”, “kudret”, “muktedir olma”, “mülk”, “yetki” gibi kelimenin siyasi anlamına dair kullanımıdır. Bu ilk bağlamda iktidâr; bâzû, celîl, bülend, dest, devlet, felek, gerdûn, han, i‘tibâr, sâhib, sipihr, pâdşâh/pâdişâh, pür, sâhib-kırân, şâh, taht, rütbe, sadr, sultân, ‘uhde, zü’l/zevi’l, vs. ile birlikte terkip oluşturur. Diğeri ise nazım geleneğinde anlatım/deyiş/ifade/söz bağlamında kullanılır ki bunlar; “gücü yetme”, “kabiliyet”, “hâkim olma”, “hüner”, “vâkıf olma”, “vukufiyet”, “yetenek” gibi edebî yöne dikkat çeken anlamlarıdır. Şairler tanıtılıp değerlendirilirken “şâir-i kâdir”, “şâir-i zî-iktidâr”, “nazma kâdir”, “fenn-i şiirde çok kudreti var”, “nazm-ı kelâma kudreti var” vb. ifadelerinde geçen, şairlerin sanatçı kişiliklerine dair takdirlerin en geniş ve soyutlarından biri olan iktidâr (Tolasa, 1983, s. 203); âb-dâr, âgâze, âsâr, belâgat, bülend, eser, eş‘âr, fenn, güftâr, kemâl, ma‘ânî/me‘ânî, ma‘ârif, nazm, pür, sühân, şi‘âr, tab‘, zîbâ, vs. ile terkip oluşturarak “meramı birden çok ifade biçimine sokarak amaca uygun şekilde kullanan şairler” (Polat, 2023, s. 160) ile onların şiirine matuf ifadeler kurar.
İktidâr, ilk olarak Bağdatlı Ahdî’nin Gülşen-i Şu‘arâ’sında “Sultanlar sultanı, şahlar şahı devranın kudreti ve bahtın muktediri Sultan Selim Han; güneşin alameti, fazileti çok, mübarek tavırlı bir ikbal sahibi olarak, benzersiz ve emsalsiz bir biçimde hakikaten sureti resimlerle bezenerek övülmüştür” (Solmaz, 2018, s. 41) cümlesinde “muktedir” anlamında kullanılır. Daha sonra, sırayla Âşık Çelebi’nin Meşâ‘irü’ş-Şu‘arâ’sında (Kılıç, 2018), Beyânî’nin Tezkiretü’ş-Şu‘arâ’sında (Sungurhan, 2017a), Heşt-Bihişt’te (İpekten, Kut, Ayan ve Karabey, 2017) geçer. Kınalızâde Hasan Çelebi’nin Tezkiretü’ş-Şu‘arâ’sında “şiir sanatındaki kabiliyeti ve retorik teknikleri, oldukça nurlu bir güneş gibi belirgin ve meydandadır.” (Sungurhan, 2017b, s. 145) cümlesinde “kabiliyet” veya “hüner” anlamında geçer. Yine aynı tezkirede “Arap, Fars ve Türk şiirlerine hâkimdir.” (Sungurhan, 2017b, s. 456) cümlesinde “hâkim” veya “vâkıf” manasına geldiğini söylemek mümkündür.
İktidâr, sırasıyla; Künhü’l-Ahbâr (İsen, 2017), Tezkiretü’ş-Şu‘arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ (Canım, 2018), Garîbî Tezkiresi (Babacan, 2010), Zübdetü’l-Eş‘âr (Kayabaşı, 1997), Riyâzî Muhammed Efendi’nin Tezkiretü’ş-Şu‘arâ (Açıkgöz, 2017), Seyrek-zâde Mehmed Âsım’ın Zeyl-i Zübdetü'l-Eş‘âr (Coşkun, 2019), Mîrzâ-zâde Mehmed Sâlim Efendi’nin Tezkiretü’ş-Şu‘arâ (İnce, 2018), Mir’ât-ı Şi‘r (Kılcı, 2001), Tezkire-i Şu‘arâ-yı Mevleviyye (Genç, 2018), Âdâb-ı Zürefâ (Erdem, 1994), Nuhbetü’l-Âsâr Min Fevâ’idi’l-Eş‘âr (Çapan, 2005), Vefeyât-ı Ayvansarâyî (Ekinci, 2017), Bâğçe-i Safâ-Endûz (Oğraş, 2018), Hâtimetü’l-Eş‘âr (Çiftçi, 2017), Gülbün-i Hânân (Gültekin, 2019), Gülzâr-ı İrfân (Güzel, 2023), Kâfile-i Şu‘arâ (Kutlar Oğuz, Koncu ve Çakır, 2017), Seyyid Azim Şirvânî’nin Tezkiretü’ş-Şu‘arâ (Bayram, 2005), Esad Mehmed Efendi’nin Şâhidü’l-Müverrihîn (Oğraş, 1995), Tezkîre-i Şu‘arâ-yı Şefkat-i Bagdâdî (Kılıç, 2017), Şeyhülislâm Ârif Hikmet Bey’in Tezkiretü’ş-Şu‘arâ (Çınarcı, 2019), Mecmû‘atü’t-Terâcim (Zübeyiroğlu, 1989), Ali Emîrî Efendi’nin Tezkire-i Şuʻarâ-yı Âmid (Kadıoğlu, 2018), Eslâf (Aydemir ve Özer, 2019), ‘Osmanlı Şa‘irleri (Karateke, 2018) ve Mecma‘-ı Şu‘arâ ve Tezkire-i Üdebâ (Arslan, 2018) adlı tezkirelerde yukarıda bahsedilen anlamlarda kullanılır.
Bağdatlı Ahdî’nin Gülşen-i Şu‘arâ’sında 2, Âşık Çelebi’nin Meşâ‘irü’ş-Şu‘arâ’sında 8, Beyânî’nin Tezkiretü’ş-Şu‘arâ’sında 11, Heşt-Bihişt’te 5, Kınalızâde Hasan Çelebi’nin Tezkiretü’ş-Şu‘arâ’sında 118, Künhü’l-Ahbâr’da 6, Tezkiretü’ş-Şu‘arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ’da 2, Garîbî Tezkiresi’nde 1, Zübdetü’l-Eş‘âr’da 4, Riyâzî Muhammed Efendi’nin Tezkiretü’ş-Şu‘arâ’sında 29, Seyrek-zâde Mehmed Âsım’ın Zeyl-i Zübdetü'l-Eş‘âr’ında 2, Mîrzâ-zâde Mehmed Sâlim Efendi’nin Tezkiretü’ş-Şu‘arâ’sında 2, Mir’ât-ı Şi‘r’de 10, Tezkire-i Şu‘arâ-yı Mevleviyye’de 2, Âdâb-ı Zürefâ’da 132, Nuhbetü’l-Âsâr Min Fevâ’idi’l-Eş‘âr’da 7, Vefeyât-ı Ayvansarâyî’de 1, Bâğçe-i Safâ-Endûz’da 5, Hâtimetü’l-Eş‘âr’da 8, Gülbün-i Hânân’da 3, Gülzâr-ı İrfân’da 82, Kâfile-i Şu‘arâ’da 11, Seyyid Azim Şirvânî’nin Tezkiretü’ş-Şu‘arâ’sında 3, Esad Mehmed Efendi’nin Şâhidü’l-Müverrihîn’inde 2, Tezkîre-i Şu‘arâ-yı Şefkat-i Bagdâdî’de 1, Şeyhülislâm Ârif Hikmet Bey’in Tezkiretü’ş-Şu‘arâ’sında 3, Mecmû‘atü’t-Terâcim’de 1, Ali Emîrî Efendi’nin Tezkire-i Şuʻarâ-yı Âmid’inde 32, Eslâf’ta 18, ‘Osmanlı Şa‘irleri’nde 2, Mecma‘-ı Şu‘arâ ve Tezkire-i Üdebâ’da ise 4 olmak üzere toplamda 517 defa geçer.
Örnek 1:
Cûd-ı feyz-i fikreti mâ-fevk-ı hadd-i i‘tibâr
‘Adl ü dâdı mâverâ-yı iktidâr-ı ins ü cân (Solmaz, 2018, s. 41).
Örnek 2:
Ey şeh-i encüm-haşem sultân-ı gerdûn-iktidâr
Pâdşâh-ı zerre-perver sâye-i perverdigâr
Diñle benden ‘arz-ı hâl itdüm yüce dergâhuña
Gökyüzinden âftâba yir yüzinde zerrevâr (Kılıç, 2018, s. 555).
Örnek 3:
Şâ‘ir-i zü’l-iktidâr çok ma‘ârife mâlik ve sâhib-ma‘rifet ve nazm bâbında ehl-i kudret güzel gazelleri ve emsâl-âmîz eş‘ârı var (İpekten vd., 2017, s. 104).
Örnek 4:
Bu eş‘âr-ı belâgat-şi‘âr teşhîz-i hâtır-ı pür-iktidârlarıyçün dil ü cândan zemîn-i belâgata nisâr ü îsâr itdükleri dürer-i âbdârdandur (Sungurhan, 2017b, s. 558).
Örnek 5:
Âsâr-ı nazmiyyelerinden bu gazel numûne-i tab‘-ı pür-iktidârıdur (Genç, 2018, s. 54).
Örnek 6:
Sañmañuz kim cûy-bâr-ı deşt-i sahrâdur iden
Rûm-mâl-i hâk-pây-ı şâh-ı gerdûn iktidâr (Coşkun, 2019, 33).
Örnek 7:
Hulâsa edhem-i siyeh-zânû-yı kalem ü kümeyt-i sebük-cevlân-ı hâme-i bedâyi‘-rakam ‘arsa-i sitâyişde lâgzîde-pây-ı hufre-i arz ü i‘tizâr ve edâ-yı ta‘rîf ü tavsîf hâric ez-hayta-i uhde-i iktidâr-ı nazm (Kılcı, 2001, s. 75).
Örnek 8:
Âsâr-ı tab‘-ı bülend-iktidârlarından ruhsat-yâfte-i iktidâr oldıgımız biñ yüz altmış iki senesinde bir tefsîr-i şerîf hatmine mısra‘-ı vâhidde ‘arabî vü fârisî didikleri muhayyel ü musanna‘ ve bî-bedel târîhleri sebk-i sahîfe-i sutûr kılındı (Erdem, 1994, s. 158).
Örnek 9:
Na‘îm-i şermsâr hıdmetüm taksîr-i hâlümden
Seni tasdîka ancak iktidârum yâ Resûla’llâh (Ekinci, 2017, s. 179).
Örnek 10:
Niyâz-ı vaslı mümkün mü o meh-ruhsârı gördükde
Hücûm-ı şevkden güftâra tâb u iktidâr olmaz (Çiftçi, 2017, s. 427).
Örnek 11:
Fi’l-hakîka nâ-dîde-i çeşm-i rûzgâr bir câmi‘-i medrese-tev’em ve bir ma‘bed-i latîf-i matbû‘u’t-tarh-ı hurremdir ki bânî-i hurde-bîn o nâzenîn-i nezzâre-firîbi vücûda getürince ne kadar fürûg-dîde-i kudret-nisâr ve ne mertebe bezl-i nukûd-ı ‘azîzü’l-vücûd-ı kîse-i iktidâr etmişdir (Güzel, 2023, s. 85).
Örnek 12:
Seniñ evsâfını takrîre hadd ü iktidârım yok
Kerem eyle kusûrum ʻafv kıl ʻafvı sever Mevlâ (Kadıoğlu, 2018, s. 277).
Örnek 13:
Eslâf içinde edebiyâtın inşâ-ı nesr kısmında hâ’iz-i iktidâr-ı fevka’l-‘âde olan e‘âzımdan biri de (Nergisî-zâde Mehemmed) Efendi’dir ki mukaddemen terceme-i hâli yazılan Veysî’ye mu‘âdil ve belki hakk ta‘bîr cihetiyle ana râcihdir (Aydemir ve Özer, 2019, s. 97).
Açıkgöz, N. (hzl.) (2017). Riyâzî Muhammed Efendi-riyâzü’ş-şu‘arâ (tezkiretü’ş-şu‘arâ). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-191371/riyazi-riyazus-suaratezkiretus-suara.html
Aksoy, Ö. A. ve Dilçin, D. (hzl.) (2009). Tarama sözlüğü. C. VIII (Dizin). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Arslan, M. (hzl.) (2018). Mehmed Sirâceddîn-mecma‘-ı şu‘arâ ve tezkire-i üdebâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-208568/mehmed-siraceddin-mecma-i-suara-ve-tezkire-i-udeba.html
Ay, M. ve Erdem, E. (2019). İlahiyat terimleri sözlüğü. Ankara: Grafiker Yayınları.
Aydemir, E. ve Özer, F. (hzl.) (2019). Faik Reşâd-eslâf. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-242935/eslaf-faik-resad.html
Ayverdi, İ. (2011). Kubbealtı lugatı misalli büyük Türkçe sözlük. C. II (H-N). İstanbul: Kubbealtı Yayınları.
Babacan, İ. (hzl.) (2010). Tezkire-i mecâlis-i şu‘arâ-yı Rûm-Garîbî tezkiresi. Ankara: Vizyon Yayınevi.
Bayram, Ö. (hzl.) (2005). Seyyid Azim Şirvânî-tezkiretü’ş-şu‘arâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Canım, R. (hzl.) (2018). Lâtîfî-tezkiretü’ş-şu‘arâ ve tabsıratü’n-nuzamâ (tenkitli metin). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-216998/latifi-tezkiretus-suara-ve-tabsiratun-nuzama.html
Coşkun, A. O. (hzl.) (2019). Seyrek-zâde Mehmet Âsım-zeyl-i zübdetü’l-eş‘âr. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Çapan, P. (hzl.) (2005). Mustafa Safâyî Efendi tezkire-i Safâyî (nuhbetü’l âsâr min fevâ’idi’l-eş‘âr) inceleme-metin-indeks. Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
Çınarcı, M. N. (hzl.) (2019). Şeyhülislâm Ârif Hikmet Bey-tezkiretü’ş-şu‘arâ (inceleme-metin). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-240610/seyhulislam-arif-hikmet-bey-tezkiresi.html
Çiftçi, Ö. (hzl.) (2017). Fatîn Dâvud-hâtimetü’l-eş‘âr (Fatîn tezkiresi). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-195831/fatin-tezkiresi.html
Devellioğlu, F. (2013). Osmanlıca-Türkçe ansiklopedik lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
Doğan, D. M. (2020). Osmanlıca yazılışlı Doğan büyük Türkçe sözlük. C. 1 (A-K). Ankara: Yazar Yayınları.
El-İsfahânî, R. (2010). Müfredât-Kur’ân kavramları sözlüğü. (Y. Türker, Çev.). İstanbul: Pınar Yayınları. (Eserin özgün hâli 2002’de yayımlanmıştır.)
Ekinci, R. (hzl.) (2017). Hâfız Hüseyin Ayvansarâyî-vefeyât-ı Ayvansarâyî (inceleme-tenkitli metin). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Erdem, S. (hzl.) (1994). Râmiz ve âdâb-ı zürefâ‘sı (inceleme-tenkidli metin-indeks-sözlük). Ankara: Atatürk Kültür Merkezi Yayınları.
Erdoğan, M. (2019). Fıkıh ve hukuk terimleri sözlüğü. İstanbul: Ensar Neşriyat.
Genç, İ. (hzl.) (2018). Esrâr Dede-tezkire-i şu‘arâ-yı Mevleviyye (inceleme-metin). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-206275/tezkire-i-suara-yi-mevleviyye.html
Gültekin, İ. (hzl.) (2019). Halîm Girây-gülbün-i hânân (Kırım tarihi). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
Güzel, B. (hzl.) (2023). Mehmed Fahreddin Bursavî ve gülzâr-ı irfân isimli biyografik eseri (inceleme-metin). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-356517/gulzar-i-irfan-mehmed-fahreddin-bursavi.html
İnce, A. (hzl.) (2018). Mîrzâ-zâde Mehmed Sâlim Efendi-tezkiretü’ş-şu‘arâ (inceleme-metin). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-203805/mirza-zade-mehmed-salim-tezkiretu39s-su39ara.html
İpekten, H., Kut, G., Ayan, H. ve Karabey, T. (hzl.) (2017). Sehî Beg-heşt-bihişt. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78460/tezkireler.html
İsen, M. (hzl.) (2017). Künhü’l-ahbâr’ın tezkire kısmı. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194288/kunhul-ahbarin-tezkire-kismi.html
Kadıoğlu, İ. (hzl.) (2018). Ali Emîrî Efendi-tezkire-i şuʻarâ-yı Âmid. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-375473/ali-emiri-tezkire--i-suara--yi-amid.html
Polat, K. (2023). XVIII. yüzyıl tezkirelerinde edebiyat eleştirisi. (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Ankara.
Karaağaç, G. (2015). Türkçenin alıntılar sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınları.
Karateke, H. T. (hzl.) (2018). İşkodra vilayeti-‘Osmanlı şa‘irleri-Ali Emirî. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-204954/iskodra-vilayeti-osmanli-sairleri.html
Kayabaşı, B. (hzl.) (1997). Kâf-zâde Fâ’izî’in zübdetü'l-eş‘ârı. (Yayımlanmamış doktora tezi). İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Malatya.
Kılcı, M. (hzl.) (2001). Enderunlu Mehmet Âkif-mir’ât-ı şi‘r. (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana.
Kılıç, F. (hzl.) (2017). Şefkat-tezkîre-i şu‘arâ-yı Şefkat-i Bagdâdî. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194367/sefkat-tezkiresi-tezkire-i-suara-yi-sefkat-i-bagdadi.html
Kılıç, F. (hzl.) (2018). Âşık Çelebi-meşâ‘irü’ş-şu‘arâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-210485/asik-celebi-mesairus-suara.html
Kırkkılıç, H. A. ve Sancak, Y. (hzl.) (2017). Ahterî-yi kebir-Ahterî Mustafa Muslihuddin el-Karahisarî. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Koç, M. ve Tanrıverdi, E. (hzl.) (2013). El-okyânûsu’l-basît fî tercemeti’l-kâmûsu’l-muhît-kâmûsu’l-muhît tercümesi. (M. Âsım Efendi, Çev.) C. III. İstanbul: Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı Yayınları.
Kurnaz, C. (hzl.) (2021). Açıklamalı divan şiiri sözlüğü eski Türk edebiyatında mazmunlar ve izahı-Ahmet Talât Onay. İstanbul: Bilge Kültür Sanat Yayınları.
Kutlar Oğuz, F. S., Koncu, H. ve Çakır, M. (hzl.) (2017). Mehmed Tevfik-kâfile-i şu’arâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-196469/mehmed-tevfik-kafile-i-su39ara.html
Mîr, M. (1996). Kur’ânî terimler ve kavramlar sözlüğü. (M. Çiftkaya, Çev.). İstanbul: İnkılâb Yayınları. (Eserin özgün hâli 1987’de yayımlanmıştır.)
Oğraş, R. (hzl.) (1995). Esad Mehmed Efendi’nin hayatı, edebî kişiliği ve şâhidü’l-müverrihîn adlı eserinin metni. Edirne: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78464/esad-mehmed-efendi---sahidul-muverrihin.html
Oğraş, R. (hzl.) (2018). Esad Mehmed Efendi-bâğçe-i safâ-endûz. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-212024/esad-mehmed-efendi-bagce-i-safa-enduz.html
Özel, M. (2016). Kur’an ve tefsir terimleri sözlüğü. İstanbul: Kayıhan Yayınları.
Pala, İ. (2004). Ansiklopedik divan şiiri sözlüğü. İstanbul: Kapı Yayınları.
Parlatır, İ. (2017). Açıklamalı İslâmî terimler sözlüğü. Ankara: Akçağ Yayınları.
Redhouse, J. W. (2001). A Turkish and English lexicon: shewing in English the significations of the Turkish terms. İstanbul: Çağrı Yayınları.
Solmaz, S. (hzl.) (2018). Ahdî ve gülşen-i şu‘arâsı (inceleme-metin). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-201251/ahdi-gulsen-i-suara.html
Sungurhan, A. (hzl.) (2017a). Beyânî-tezkiretü’ş-şu‘arâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194495/beyani-tezkiresi-tezkiretus-suara.html
Sungurhan, A. (hzl.) (2017b). Kınalızâde Hasan Çelebi-tezkiretü’ş-şu‘arâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194494/kinalizade-hasan-celebi-tezkiretus-s-uara.html
Şemseddîn Sâmî. (2004). Kâmûs-ı Türkî. İstanbul: Çağrı Yayınları.Tietze, A. (2021). Tarihî ve etimolojik Türkiye Türkçesi lugati. C. 8 (Dizin). (E. Yılmaz ve N. Demir, Edt., 2. bsk.). Ankara: Türkiye Bilimler Akademisi Yayınları.
Tolasa, H. (1983). Sehî, Latîfî, Âşık Çelebi tezkirelerine göre 16. yy.’da edebiyat araştırma ve eleştirisi I. İzmir: Ege Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Yayınları.
Toparlı, R., Eyövge Yılmaz, B. ve Yılmaz, Y. (hzl.) (2016). Müntahabât-ı lügât-i Osmâniyye-James. W. Redhouse. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Tulum, M. (2023). Alıntılar sözlüğü. C. II. İstanbul: Ketebe Yayınları.
Türk Dil Kurumu. (2023). Türkçe sözlük. C. I (A-J). (M. Argunşah, Edt., 12. bsk.). Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları.
Zavotçu, G. (2018). Klasik Türk edebiyatı sözlüğü (kişiler-hayvanlar-bitkiler-tabîat güçleri-kişileştirilmiş varlık ve kavramlar). Kocaeli: Umuttepe Yayınları.
Zübeyiroğlu, R. (hzl.) (1989). Mecmû‘atü’t-terâcim-Mehmed Tevfik Efendi. (Yayımlanmamış doktoraz tezi). İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
