* Şerh konusunda yetenekli bir şârih tarafından lâyıkıyla hazırlanmış bir eser şerhi anlamında kullanılmıştır.
Müsta’idd, Arapça kökenli bir kelime olup yetenek anlamındaki isti’dâd kökünden gelir. Sözlüklerde “bir şeye hazırlığı olan, istidâd sahibi” (Şemseddin Sami, 2008, s. 1336) ve “yetenekli, yapabilen” (Redhouse, 2015, s. 1842) anlamları verilmiştir. Ayrıca yine bu anlamla bağlantılı olarak ikinci anlam “akıllı, zeki” (Devellioğlu, 2011, s. 870) şeklindedir.
Bu kelime, Farsça olup eklendiği kelimeye “layıklık” anlamı katarak sıfat yapan -âne son ekiyle birleşerek “istidâdlı bir şekilde, yetenek sahiplerine yakışır” anlamı kazanmıştır.
Şerh ise yine Arapça kökenli bir kelime olup “yarmak, açmak” manasındadır. Terim anlamı için ise “bir metnin daha iyi anlaşılsın diye, o metnin başkalarından daha iyi anladığı kanaatinde olan kişiler tarafından açıklanması” (Kortantamer, 1994, s. 1) denilebilir.
Müsta’idd-âne ve şerh kelimeleri birleşerek Türkçe bir sıfat tamlaması oluşturmuştur.
Müsta’idd-âne şerh, şerh ilmine istidâdı olan şârihler tarafından hazırlanmış şerhler için kullanılmıştır. Biraz daha serbest bir çeviriyle “ustaca hazırlanmış şerh” anlamının ifade edilmeye çalışıldığı söylenebilir.
Terim Rızâ Tezkiresi’nde Kefevî Hüseyn Efendi’nin Gülistân; Hevâyî’nin Gülistân ve Bostân şerhleri için kullanılmıştır. Söz konusu şerhler için bu terimin kullanılmasından hayli beğenildiği sonucuna varılmaktadır.
Tamlama yalnızca Rızâ Tezkiresi'nde iki ayrı yerde kullanılmaktadır.
Örnek 1:
Hakkâ ki fâzıl-ı zemâne ve ‘âlim-i yegâne olup Buhârî’ye şerhi ve şurûh u havâşîsine nice mahalde dahl ü harcı vardur ve Gülistân’a müsta’idd-âne şerh yazmışdur. (Zavotçu, 2017, s. 95).
Örnek 2:
Burusevî Mustafâ Çelebi’dür. Mutasarrıf-ı cihet-i hitâbet idi. Gülistân u Bûstân’a müsta’idd-âne şerh yazmışdur. (Zavotçu, 2017, s. 229).
Devellioğlu, F. (2011). Osmanlıca – Türkçe Ansiklopedik Lügat. 28. Baskı. Ankara: Aydın Kitabevi.
Kortantamer, T. (1994). Teori Zemininde Metin Şerhi Meselesi. EÜEF Türk Dili ve Edebiyatı Araştırmaları Dergisi, 8, 1-10.
Redhouse, J. W. (2015). A Turkish and English Lexicon: Shewing in English the Significations of the Turkish Terms. 5. Edition. İstanbul: Çağrı Yayınları.
Şemseddin Sâmî (2008). Kâmûs-ı Türkî. İstanbul: Sahhaflar Kitap Sarayı.
Zavotçu, G. (hzl.) (2017). Rızâ Tezkiresi. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-219133/riza-tezkiresi.html
