şi‘r-i musanna‘, gazel-i musanna‘, târîh-i musanna‘, beyt-i musanna‘, matla‘-ı musanna’, makta‘-ı musanna‘
* Sanat ve maharetle süslenmiş şiirler için kullanılan terim.
Musanna‘, Arapça bir kelime olup sanatla yapılmış, sanatlı olarak yapılmış, maharetle yapılmış, fen ve sanata uygun şekilde yapılmış, üstad işi (Şemseddin Sâmî, 1317, s. 1309; Hüseyin Remzî, c. 2, s. 566), çok süslü ve uydurulmuş (Devellioğlu, 1999, s. 687) anlamlarına gelir.
Sanat, maharet ve hüner ürünü olan güzel ve muntazam şiir.
Terim ilk defa Sehî tarafından, ustalıkla üretilmiş güzel ve muntazam şiir anlamında kullanılır ve genellikle, şiirde sözün sanatlı kullanımındaki mahareti karşılar. Diğer tezkirelerde de aynı anlamda kullanım devam eder.
Âşık Çelebi ile birlikte, şiirin daha ziyade lafız tarafındaki güzelliğini vurgulamak maksadıyla çok defa muhteva ile bağlantılı olarak kullanılan “muhayyel” terimi ile birlikte “musanna‘ u muhayyel” şeklinde kullanılır.
Âlî “murassa‘”, Riyâzî ise “pür-kâr” (İsen, 2017, s. 113; Açıkgöz, 2017, s. 322) ile birlikte kullanarak terimin şiirde ince işçiliği karşılayan anlamını ön plana çıkarır. Son olarak Ali Emîrî, terimi daha önce kullanıldığı manaları ile eserine alır.
Heşt Behişt’te 1, Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ’da 21, Meşâirü’ş-Şu’arâ’da 9, Kınalızâde Hasan Çelebı̇’nin Tezkı̇retü’ş-Şu’arâ’sında 10, Gülşen-i Şu’arâ’da 15, Beyanî’nin Tezkı̇retü’ş-Şu’arâ'sında 9, Künhü’l-Ahbâr’ın tezkire kısmında 7, Riyâzü’ş-Şu’arâ’da 2, Âdâb-ı Zurefâ’da 1, Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye’de 1, Ârif Hikmet’in Tezkı̇retü’ş-Şu’arâ'sında 1, Hâtimetü’l-Eş’âr’da 3, Kâfile-i Şu’arâ’da 3, Eslâf’ta 1 ve Tezkire-i Şu’arâ-yı Âmid’de 4 defa kullanılmıştır.
Örnek 1:
Makbûl u memdûh eş’âr u ebyâtı ve musanna’ ü muhayyel mu’ammeyâtı ve manzûm ba’z-ı kitâb-ı belâgat-âyâtı vardur. Bu bir iki eş’âr mezbûrun güftârındandur.
Şi’r :
Hicr ile bir bagrı yanmış ‘âşık-ı gam-dîdedür
Hak budur kim lâle-i hamrâ dahı vâdîdedür (Sungurhan, 2017b, s. 892).
Örnek 2:
… ser-â-ser gazeliyyâtı pür-mesel ü hoş-âyende ve hûb ü rengîn ve manzûmâtı muhayyel ü musanna‘ ve mergûb ü şîrîn ve ma‘lûmât-ı bî-nazîr ile şâ‘ir-i metîn … (Solmaz, 2018, s. 292).
Örnek 3:
Egerçi Bâkî Efendi’nün gazelleri musanna‘ ve pürkârdur ammâ bunlarun eş‘ârı sebeb-i tesliyet-i ‘âşıkân-ı dil-figârdur. Nitekim dimişdür:
Şi‘r
Bu sâde nazmı ehl-i sanayî‘ begenmese
Nev‘î ne gam bizüm sözümüz ‘âşıkânedür (Açıkgöz, 2017, s. 322).
Açıkgöz, N. (hzl.)(2017). Riyâzü’ş-Şuara (Tezkiretü’ş-Şuara). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-191371/riyazi-riyazus-suaratezkiretus-suara.html
Canım, R. (hzl.) (2018). Latîfî-Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-216998/latifi-tezkiretus-suara-ve-tabsiratun-nuzama.html
Çınarcı, M. N. (hzl.) (2019). Şeyhülislam Ârif Hikmet Bey- Tezkiretü’ş-Şu’arâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-240610/seyhulislam-arif-hikmet-bey-tezkiresi.html
Çiftçi, Ö. (hzl.) (2017). Fatîn Tezkiresi (Hâtimetü’l-Eşâr). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-195831/fatin-tezkiresi.html
Devellioğlu F. (1999). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi Yayınları.
Erdem, S. (hzl.) (1994). Râmiz ve Âdâb-ı Zurafâ’sı İnceleme-Tenkidli Metin-İndeks-Sözlük. Ankara: AKM Yayınları.
Aydemir, E., ve Özer, F. (hzl.) (2019). Faik Reşâd -Eslâf. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-242935/eslaf-faik-resad.html
Genç, İ. (hzl.) (2018). Tezkire-i Şu’arâ-yı Mevleviyye. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-206275/tezkire-i-suara-yi-mevleviyye.html
Hüseyin Remzî (1305). Lugat-i Remzî. İstanbul: Hüseyin Remzî Matbaası.
İpekten, H., Kut, G., İsen, M., Ayan, H., ve Karabey, T. (hzl.) (2017). Sehî Beg Heşt Bihişt. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78460/tezkireler.html
İsen, M. (hzl.) (2017). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194288/kunhul-ahbarin-tezkire-kismi.html
Kadıoğlu, İ. (hzl.) (2018). Tezkire-i Şu‘arâ-yı Âmid. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-375473/ali-emiri-tezkire--i-suara--yi-amid.html
Kılıç, F. (hzl.) (2018). Âşık Çelebi Meşâ‘irü’ş-Şu‘arâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-210485/asik-celebi-mesairus-suara.html
Kutlar Oğuz, F. S., Koncu, H., ve Çakır, M. (hzl.) (2017). Mehmed Tevfik Kâfile-i Şu’arâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-196469/mehmed-tevfik-kafile-i-su39ara.html
Solmaz, S. (hzl.) (2018). Ahdı̂ ve Gülşen-ı̇ Şu’arâ’sı (İnceleme-Metin). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-201251/ahdi-gulsen-i-suara.html
Sungurhan, A. (hzl.) (2017a). Beyânî Tezkiresi (Tezkiretü’ş-şu’arâ). Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194495/beyani-tezkiresi-tezkiretus-suara.html
Sungurhan, A. (hzl.) (2017b). Kınalızâde Hasan Çelebı̇ Tezkı̇retü’ş-Şu’arâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194494/kinalizade-hasan-celebi-tezkiretus-s-uara.html
Şemseddin Sâmî (1317). Kâmûs-ı Türkî. İstanbul: İkdâm Matbaası.
