mesrûk, sirkat
* “Hırsızlık yapılarak elde edilmiş, çalıntı, çalınmış” anlamlarına gelen ve tezkirelerde de başka şairlerin şiirlerinden çalınmış olan manaları nitelemek için kullanılan terim.
Arapça bir sıfat olan “mesrûk”, “çalmak, hırsızlık yapmak” anlamlarındaki “sirkat” kelimesinin ism-i mef‘ûlü olup “hırsızlık yapılarak elde edilmiş, çalınmış, sirkat olunmuş” (Ayverdi, 2010, s. 806), “çalıntı, çalınmış” (Kanar, 2012, s. 1577) anlamlarına gelmektedir.
“Hırsızlık yapılarak elde edilmiş, çalıntı, çalınmış” anlamlarına gelen “mesrûk” kelimesi, tezkirelerde de başka şairlerin şiirlerinden çalınmış olan manaları nitelemek için kullanılmaktadır.
“Mesrûk” terimi sadece Tezkiretü’ş-Şu‘arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ’da Fânî maddesinde geçmektedir. Fânî, şiir yazmaya hevesli ve bu konuda yetenekli öğrencileri olan ve onlara şiir söyleme konusunda bazı nasihatlerde bulunmuş bir şairdir. Latîfî de şiir ilmine talip olanların bu nasihatlerden istifade edebilmeleri için onlara tezkiresinde yer vermiştir. “Mesrûk” terimi bu nasihatlerin sekizincisi içinde geçmektedir. Bu nasihatinde Fânî, şöhret kazanma iddiasında olan bir şairin başka şairlerin sanat ve manalarından uzak durarak kendi şairlik kabiliyetinin ürünlerini ortaya koyması gerektiğini söylemektedir. Böyle yapmayanların beyitlerindeki manalar, başkalarının yazdıklarından alınmış ya da çalınmıştır (Canım, 2018, s. 399). (Örnek 1)
“Mesrûk” terimi Tezkiretü’ş-Şu‘arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ’da 1 defa geçmektedir.
Örnek 1:
Sekizinci nasîhatı dahî budur ki her kim bu fennile benî nevʿi meyânında imtiyâz u iştihâr iddiʿâsın ide gerekdür kim kendü zâde-i tabʿın ve hâssa-i karîhasın îrâd u ibrâz idüp gayrun sanʿat u maʿnâsından müstagnî ola. Zîrâ anlarun gibi nikât-ı ebyâtı gayrılarun tedvînâtından meʿhûz u mesrûkdur (Canım, 2018, s. 399).
Ayverdi, İ. (2010). Misalli Büyük Türkçe Sözlük. İstanbul: Kubbealtı Yayınları.
Canım, R. (hzl.) (2018). Tezkiretü’ş-Şu‘arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ. Ankara: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-216998/latifi-tezkiretus-suara-ve-tabsiratun-nuzama.html
Kanar, M. (2012). Arapça-Türkçe Sözlük. İstanbul: Say Yayınları.
