MERTEBE-İ KÂMİL (MERTEBE-İ KᾹMİL)

merâtib, mertebe-i kemâl, mertebe-i kemâlât, mertebe-i âliye, mertebe-i bâlâ

---

* Mertebe-i kâmil, tasavvufî terim olarak, Allah’ın her mertebedeki tecellilerine mazhar olma durumu anlamına gelir.

Sözlük Anlamı

Mertebe, Arapça asıllı bir sözcük olup “derece, basamak, rütbe, pâye, mikdâr” (Devellioğlu, 1990, s. 744) anlamlarına gelir; mertebe-i kâmil ise “Allah'ın her mertebedeki tecellilerine mazhar olma durumu" anlamında tasavvuf terimi sayılabileceği gibi; “tecrübeli, kâmil, âkil olan” anlamlarına da gelir. 

Tasavvufta  fenâfillâh ve bekâbillâh mer­te­be­le­ri­ni geç­miş olup Al­lah’ın bü­tün ce­mâl ve celâl isim­le­ri­ne maz­har ol­muş olan; Al­lah’ın yer­yü­zün­de halîfe­si olan, nef­si­ni ve Rabb’ini bi­len, Kur’an ahlâkıy­le ahlâklan­mış ol­gun in­sana kâmil insan denmektedir. (Kubbealtı Lugatı)

---

Terim Anlamı

Tasavvuf’ta “Allah'ın her mertebedeki tecellilerine mazhar olma durumu” anlamında kullanılır.

Mertebe-i kâmil,  insân-ı kâmilin bulunduğu derece manasına gelmektedir.

---

Tezkirelerdeki Bağlam Anlamı

Tezkirelerde “mertebe-i kâmil” daha çok  “insan-ı kâmil” tamlamasıyla ifade edilir. 

---

Tezkirelerdeki Kullanım Sıklığı

Tezkirelerde “mertebe” ve “kâmil” sözcüklerinin bazen müstakil olarak, bazen de ayrı ayrı tamlamalar kurarak kullanıldığı görülür. Mertebe sözcüğü ilk olarak Sehi Bey’in Heşt Behişt eserinde geçer: “mertebe-i vilâyete ve derece-i sa‘âdete yitişmiş ‘azîzler çokdur.”  Tezkirelerde ”mertebe" ve kâmil" sözcükleri ayrı ayrı kullanılmaktadır. Bu tamlama yerine “insan-ı kâmil” tamlaması kullanılır.

---

Örnekler

Örnek 1:

Müşârun-ileyh der idi ki: İnsân-ı kâmil olanlar dünyada eser bırakmalıdır. Sâhib-i eser olanlar tevârîh-i müstakbele-i ümemde mutlakâ bir kûşe bulup yerleşirler (Kadıoğlu, 2018, s. 82).

 

---

Kaynaklar

Devellioğlu, F. (1990). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi.

İpekten, H., Kut, G., İsen, M., Ayan, H., ve Karabey, T. (hzl.) (2017). Sehî Beg Heşt Bihişt. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78460/tezkireler.html 

Kadıoğlu, İ. (hzl.) (2018). Tezkire-i Şuʻarâ-yı Âmid. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. Erişim adresi: https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-375473/ali-emiri-tezkire--i-suara--yi-amid.html 

Kubbealtı Lugatı . Erişim adresi: https://lugatim.com/s/SAHN

---