hûb eş'ârı, eş'ârı hûb, hûb-nazm, nazmı hûb
* "Güzel, hoşa giden, herkesin üzerinde ittifak ettiği" şiirler için tezkirelerde sıklıkla kullanılan terim.
Hûb, güzel yüz (Sâmî, 1898, s. 590) , güzel, hasen, cemil (Parlatır, 2006, s. 645), güzel, iyi ( Kanar, 2011, s. 190) anlamlarında Farsça sıfattır. Eş'âr ise şiirler, manzum olarak kaleme alınmış eserler (Parlatır, 2006, s. 419), vezinli ve kafiyeli sözler (Devellioğlu, 2009, s. 282) anlamlarında Arapça şi'r kelimesinin çoğuludur.
“Hûb eş'âr” ya da “eş'ârı hûb” olarak karşımıza çıkan birleşik yapı “güzel ve beğenilen şiirler” için tezkire yazarları tarafından kullanılan bir terimdir. Terim, herhangi bir nazım şekline mahsus olmayıp bütün nazım şekilleri içinde örneklendirilmiştir.
Tezkirelerde şiir için en çok kullanılan niteleme sıfatlarından biridir. Özellikle beğenilen ve hoşa giden şiirleri tanımlamak amacıyla kullanılmıştır. Sultan Süleymân yahut Bâkî gibi kudretli bir şairin şiirlerinden bahsedilirken de bu sıfata başvurulmuştur. Ahdî'nin Gülşen-i Şu'ârâ'sında Sultan Süleymân'ın şiirleri için “Türkî dilinde eş'âr-ı bî-nihâyesi hûb ve zebân-ı Farîsî'de güftâr-ı bî-gâyesi mergûbdur”, Bâkî'nin şiirleri için ise "Mezkûrun eş'ârı hûb u mergûb oldugıçün ser-â-pâ meşhûr ve efvâhda mezkûrdur" (Solmaz, 2009, s. 67) şeklinde bahsettiği görülür. Bu örnekler özellikle çok beğenilen şiirler için “hûb-eş'âr” ya da “eş'ârı hûb” ifadelerinin şiir, şair değerlendirmelerinde tercih edilen bir sıfat olduğunu göstermektedir. Terimin önemli şahsiyetler ve ileri gelen şairlerin şiirleri ile ilgili kullanılması, herkes tarafından kabul edilen kesin bir hüküm verildiği anlamını da taşımaktadır. Genellikle "hûb" kelimesi ile "mergûb" kelimesinin seci oluşturacak şekilde kullanıldığı da görülmektedir. Nitekim Latîfî'nin tezkiresinde bu kullanımın bir örneğini görmek mümkündür: "Hoş-âyende hûb-eş'ârı ve pesendîde Fârisî ve Türkî mergûb güftârı vardur" (Canım, 2018, s. 148). Terimin Anadolu sahasındaki ilk tezkire olan Heşt-Behişt'te de örneklerine rastlanılmaktadır: "Eş'ârı hûb ve güftârı mergûb tab'ı letâfeti ve zihni istikâmeti fevka'l-had ve mahbûbdur" (İpekten vd., 2017, s. 43).
Sehî Bey'in Heşt Behişt'inde 5, Latîfî'de 7, Kınalızâde Hasan Çelebi'nin tezkiresinde 4, Gelibolulu Âlî'nin Künhü'l-Ahbâr adlı eserinin tezkire kısmında 3, Âşık Çelebi'nin Meşâ'irü'ş-şu'arâ'sında 22, Ahdî'nin tezkiresinde 3, Safâyî'de 9 ve Fatîn'in tezkiresinde 3 kez kullanılmıştır.
Örnek 1:
İsmi Mustafâdur. Mevlidi İstanbuldur. Âsitân-ı sa'âdet-âşiyân mülâzimlerindendür. Parsî dile mâ'il hoş-tâb' kâbil yigitdür. Hûb eş'ârı ve ra'nâ güftârı vâr (İpekten vd., 2017, s. 171) .
Örnek 2:
Fârîsî ve Türkî hûb eş'ârı ve beyne'n-nâs makbûl u mergûb güftârı vardur (Eyduran, 1999, s. 413).
Örnek 3:
Şehr-i Burûsadan kuzât kısmından Selîm Hân muʿâsırlarındandur. Fenn- i şiʿrde hayli iktidârı ve istimâʿa kâbil musannaʿ u muhayyel hûb eşʿârı vardur (Canım, 2018, s. 245).
Örnek 4:
Bundan mâ'adâ rûzgârun ahvâl-i nâ-hem-vârını beyânda bu ebyât anun letâfet-i zihnini isbât makûlesidür. Hak budur ki hûb nazm itmişdür (İsen, 2017, s. 78).
Canım, R. (2018). Latîfî-Tezkiretü’ş-Şu’arâ ve Tabsıratü’n-Nuzamâ. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-216998/latifi-tezkiretus-suara-ve-tabsiratun-nuzama.html
Çapan, P. (2005). Mustafa Safâyî Efendi Tezkire-i Safâyî (Nuhbetü’l Âsâr Min Fevâ'idi'l Eş'âr) İnceleme-Metin-indeks. Ankara: AKM Yayınları
Çiftçi, Ö. (2017). Fatîn Tezkiresi (Hâtimetü’l-Eş'âr). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-195831/fatin-tezkiresi.html
Devellioğlu, F. ( 2013). Osmanlıca-Türkçe Ansiklopedik Lûgat. Ankara: Aydın Kitabevi.
İnce, A. (2018). Mı̂rzâ-zâde Mehmed Sâlı̇m Efendı̇ Tezkı̇retü’ş-şu‘arâ (İnceleme-Metin). https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-203805/mirza-zade-mehmed-salim-tezkiretu39s-su39ara.html
İpekten, H., Kut, G., İsen, M., Ayan, H., ve Karabey, T. (2017). Sehî Beg Heşt Bihişt. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-78460/tezkireler.html
İsen, M. (2017). Künhü’l-Ahbâr’ın Tezkire Kısmı. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194288/kunhul-ahbarin-tezkire-kismi.html
Kanar, M. (2011). Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. İstanbul: Say Yayınları.
Kaplan, F. (2018). Latîfî Tezkiresi'nde Edebî Eleştiri Terimleri ve Edebiyat Eleştisi, (Yayımlanmamış Doktora Tezi) Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Muğla.
Parlatır, İ. ( 2006). Osmanlı Türkçesi Sözlüğü. Ankara: Yargı Yayınları.
Sâmî, Ş. (2009). Kâmûs-ı Türkî ; Osmanlı Türkçesi Tıpkı Basım. Ankara: Çağrı Yayınları.
Solmaz, S. (2018). Ahdı̂ ve Gülşen-ı̇ Şuʿarâ’sı (İnceleme-Metin). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-201251/ahdi-gulsen-i-suara.html
Sungurhan, A. (2017). Kınalızâde Hasan Çelebı̇ Tezkı̇retü’ş-Şu’arâ. Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194494/kinalizade-hasan-celebi-tezkiretus-s-uara.html
Sungurhan, A. (2017). Beyânî Tezkiresi (Tezkiretü’ş-şu’arâ). Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları. https://ekitap.ktb.gov.tr/TR-194495/beyani-tezkiresi-tezkiretus-suara.html
Yeşilyurt, H. ( 2015). Sâlim ve Safâyî Tezkirelerindeki Biyografik Bilgilerin Karşılaştırılması. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Aydın Adnan Menderes Üniversitesi, Aydın.
